Có thể bạn đã từng nghe đến thuật ngữ Gamification trước đây, nhưng chính xác thì nó là gì? Theo Wikipedia nó là “chiến lược nỗ lực nhằm nâng cao hệ thống, dịch vụ, tổ chức và hoạt động bằng cách tạo ra trải nghiệm tương tự như trải nghiệm khi chơi trò chơi nhằm thúc đẩy và thu hút người dùng”. Giống như mọi thứ trong cuộc sống, khái niệm mới này đang trở nên phổ biến trong thực tiễn kinh doanh trên toàn thế giới, có thể có tác động tích cực và tiêu cực.
Một ví dụ về tác động tích cực là Brilliant, một trang web chuyên dạy cho người dùng các khái niệm phức tạp liên quan đến toán học, phân tích dữ liệu, khoa học máy tính, lập trình và kỹ thuật đồng thời sử dụng cách truyền đạt bài học thú vị và hấp dẫn bằng cách sử dụng định dạng liên quan đến chơi trò chơi. Đã có rất nhiều tài liệu nghiên cứu và tiến bộ trong lĩnh vực học tập ứng dụng gamification với những kết quả tích cực.
Tuy nhiên, mặt tối của gamification nằm ở chỗ thiết kế trò chơi trong thời đại hiện đại nhằm mục đích giữ chân người dùng. Bài báo này đã phân tích tác động của gamification trong học tập với 101 sinh viên đại học Hà Lan và nhận thấy kết quả tích cực nếu trải nghiệm được điều chỉnh phù hợp, vì vậy sinh viên nhận được phản hồi cá nhân hóa và lượt chơi bị giới hạn để tránh “cháy” trò chơi. Cả hai tính năng này đều không có trong các trò chơi điện tử hiện đại, vốn được tạo ra để phục vụ nhiều đối tượng và sử dụng các chiến thuật lắt léo để tối đa hóa các phiên chơi dài hơn.
Loot box trong trò chơi điện tử
Nghe có vẻ lạ khi sử dụng thuật ngữ gamification khi nói về một tính năng bên trong trò chơi điện tử. Tuy nhiên, trong trường hợp này, chúng ta đang đề cập đến việc gambling trong thuật ngữ này. Với sự gia tăng của trò chơi trực tuyến, trò chơi nhiều người chơi và thể thao điện tử, mục tiêu của các nhà thiết kế và nhà xuất bản trò chơi điện tử đã chuyển từ cung cấp trải nghiệm tốt nhất có thể sang tối đa hóa mức độ tương tác và lợi nhuận.
Một trong những cách mới mà họ quản lý để làm điều này là với các hộp chiến lợi phẩm. Đối với những người mới, hộp chiến lợi phẩm là phần thưởng ngẫu nhiên bạn nhận được trong trò chơi điện tử, bằng cách kiếm nó khi hoàn thành thử thách hoặc phổ biến hơn bằng cách mua nó bằng tiền thật. Tính ngẫu nhiên và giá trị thực tế của hộp chiến lợi phẩm là thứ đã biến một tính năng vui nhộn và vô hại thành một chiến thuật cướp bóc của công ty để moi được số tiền cao nhất có thể từ người tiêu dùng. Trong trường hợp của những trò chơi điện tử này, đối tượng thường là trẻ em chưa đủ tuổi vị thành niên hoặc người lớn nghiện cờ bạc.
Mặc dù việc chế tạo các cơ chế gây nghiện vào trò chơi điện tử không có gì mới (máy chơi điện tử nổi tiếng vì giúp bạn thay đổi túi tiền), nhưng sự tiến bộ của công nghệ và sự phổ biến của hệ thống trò chơi điện tử ở hầu hết các hộ gia đình chắc chắn đã làm trầm trọng thêm vấn đề. Vấn đề trẻ em chưa đủ tuổi gambling bằng tiền tiết kiệm của cha mẹ đã vượt quá tầm kiểm soát đến mức một số quốc gia phải ban hành luật mới để cấm hoặc hạn chế tính năng này trong các trò chơi điện tử dành cho trẻ em.
Memecoin & Shitcoin
Bây giờ bạn có thể tự hỏi những hộp chiến lợi phẩm và gambling trong trò chơi điện tử có liên quan gì đến tiền mã hóa. Không gian crypto đã trải qua một số biến đổi trong mười bốn năm tồn tại ngắn ngủi. Từ một thị trường ngách chỉ dành cho cypherpunks và những người theo chủ nghĩa vô chính phủ đến một ngành công nghiệp toàn cầu trị giá hàng nghìn tỷ đô la, sự bùng nổ của các sản phẩm và dịch vụ mới không có gì đáng kinh ngạc.
Mặc dù không ai nói tất cả những sản phẩm và dịch vụ này phải có giá trị. Nhà kinh tế học người Áo Joseph Schumpeter là tác giả của khái niệm phá hủy sáng tạo để mô tả “quá trình đột biến công nghiệp liên tục cách mạng hóa cấu trúc kinh tế từ bên trong, không ngừng phá hủy cái cũ, không ngừng tạo ra cái mới”. Khái niệm này áp dụng hơn bao giờ hết cho ngành công nghiệp tiền mã hóa do tính chất phi tập trung và không cần cấp quyền (permissionless) của nó.
Một người chơi trong sự hủy diệt sáng tạo này là memecoin và shitcoin. Bản thân Memecoin không tệ, có một số ví dụ về chúng trên mạng Cardano sử dụng sức hấp dẫn phổ biến của một memecoin để ủng hộ việc phân cấp và hỗ trợ các nhà điều hành nhóm cổ phần nhỏ (SPOs).
Tuy nhiên, những trường hợp này là ngoại lệ cho quy tắc. Mặt khác, Shitcoin chỉ là các kế hoạch “bơm lên và kéo đổ” – rug & pull được thiết kế với mục tiêu duy nhất là khai thác giá trị từ những người giao dịch và người dùng tiền mã hóa thiếu kinh nghiệm. Shitcoin dựa trên các chủ đề phổ biến hiện đang là xu hướng trên mạng xã hội. Từ FLOKI, shitcoin được đặt tên theo con chó mới của Elon Musk hoặc PEPE được đặt tên theo một meme phổ biến trên internet. Đây chỉ là hai ví dụ về một ngách lớn (theo ý kiến của tôi là quá lớn) trong ngành, điều này làm dấy lên sự hoài nghi và mất lòng tin của những người bên ngoài không gian đối với quan điểm của họ về tiền mã hóa nói chung.
Mặc dù các dự án này bắt đầu như một trò đùa hoặc một cách để đổi mới, phát triển và thử những điều mới, nhưng giờ đây chúng đã trở thành một vấn đề thực sự trong ngành. Những người sáng lập các dự án này hiện đang sử dụng các cơ chế mã thông báo tokenomics phức tạp để tạo ấn tượng rằng có tiện ích đằng sau các mã thông báo (token) vô giá trị. Ủy thác đặt cược (staking) được sử dụng để tạo cảm giác rằng người dùng có thể làm điều gì đó với nó. Bằng cách ký gửi mã thông báo của họ vào một giao thức, dự án sẽ lấy ra khỏi nguồn cung lưu hành một lượng đáng kể để tạo ấn tượng về sự thiếu hụt như một cách để tăng giá một cách giả tạo. Tuy nhiên, việc đặt cược không mang lại hiệu quả gì (như bảo mật chuỗi khối), đó chỉ là một cách để gia tăng nguồn cung và khiến người dùng tin rằng họ đang “kiếm được” token mới bằng cách làm như vậy.
Gambling trong thị trường tiền mã hóa
Bước tiếp theo trong quá trình phát triển của gamification là đánh cược gambling bằng tiền mã hóa. Tôi đang đề cập đến các giao thức phi tập trung được xây dựng xung quanh một shitcoin, để mang lại vẻ ngoài tiện ích, thực hiện các kế hoạch đánh cược bất chính được ngụy trang dưới dạng trò chơi. Những trò chơi đánh cược bằng tiền mã hóa này thực hiện tất cả các âm mưu trong ngành để gây nghiện và ảo tưởng kiếm được thứ gì đó.
Một trong những kế hoạch này là củng cố tích cực, được sử dụng rộng rãi cả trong sòng bạc và trò chơi điện tử ngày nay. Lời giải thích tâm lý quá phức tạp và nằm ngoài phạm vi của bài viết này, nhưng những điều cơ bản cho thấy rằng cả chuột và não người đều giải phóng dopamine khi chúng ta được khen thưởng vì đã thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Chúng tôi càng làm nhiều nhiệm vụ như vậy, chúng tôi càng được khen thưởng. Nhưng điều này cũng tạo ra một vấn đề khác đó là khả năng chịu đựng lượng dopamine được giải phóng, đó là lý do tại sao các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng không phải lúc nào cũng được khen thưởng mà thường khiến đối tượng tham gia vào hoạt động vì họ không biết khi nào đợt giải phóng dopamine tiếp theo sẽ đến.
Chúng ta có thể thấy hệ thống này được áp dụng trên máy đánh cược trong sòng bạc, hệ thống lũy tiến trong trò chơi điện tử và gần đây là trong trò chơi đánh cược bằng tiền mã hóa. Ví dụ điển hình nhất về điều này là PancakeSwap, một dự án có nguồn gốc là một bản sao của Uniswap V1 nhưng trong Chuỗi Binance Smart Chain và đây không phải là lần duy nhất họ làm điều đó, thay vì phát triển mã của riêng họ (sẽ mất thời gian và công sức), họ lại một lần nữa phân tách mã Uniswap, nhưng bây giờ là phiên bản thứ ba. Đây là một trong những nhược điểm của mã nguồn mở trong hệ sinh thái tiền mã hóa và chúng tôi không thể làm gì khác ngoài việc giáo dục mọi người về những thực tiễn này. “Các nhà phát triển” của PancakeSwap đã sao chép thành công một DEX (sàn giao dịch phi tập trung) khác và tạo mã thông báo của riêng họ có tên $CAKE. Họ đã thêm các tính năng DEX truyền thống như nhóm thanh khoản để tài trợ cho AMM (nhà tạo lập thị trường tự động) nhưng họ cũng thêm tính năng “đặt cược” vào mã thông báo vô giá trị của riêng họ như một mánh lới quảng cáo để cho thấy rằng mã thông báo của họ có tiện ích. Họ đã làm gì sau đó? Họ giới thiệu cờ bạc trá hình dưới dạng chơi game:
Xổ số, bộ sưu tập NFT, dự đoán giá tương lai (cờ bạc) và “pottery” về cơ bản là sự kết hợp giữa đặt cược và xổ số vì ba chương trình kia không đủ để đánh cắp tiền của người dùng. Các kế hoạch này được đi kèm với đồ họa dễ thương của những chú thỏ và bánh kếp với mục tiêu thu hút những người dùng trẻ tuổi và thiếu kinh nghiệm chỉ coi tiền mã hóa như một trò chơi. Những người có ảnh hưởng nào yêu thích vì nó cung cấp hình thu nhỏ hấp dẫn để những người trẻ tuổi bị thu hút và nhấp vào video, điều họ không biết là sau đó họ được hướng dẫn sử dụng số tiền mà họ khó khăn kiếm được (hoặc tệ hơn là của cha mẹ họ) để đánh cược trong khi nghĩ rằng họ đang đi đầu trong đầu tư vào công nghệ sử dụng một giao thức phi tập trung.
Những vấn đề tài chính phát sinh
Các công cụ tài chính phái sinh là những công cụ rất mạnh giúp thị trường toàn cầu dịch chuyển. Trong quá khứ, chúng được dành riêng cho một số ít chuyên gia phân tích tài chính, chủ ngân hàng và nhà quản lý quỹ phòng hộ. Tuy nhiên, việc dân chủ hóa việc tiếp cận thị trường tài chính đã mở ra cơ hội cho nhiều đối tượng hơn. Tất nhiên, đây là một điều tích cực, sau tất cả, một trong những mục tiêu của tiền mã hóa là “mở rộng khả năng tiếp cận ngân hàng cho những người không có tài khoản ngân hàng” và quyền truy cập vào các công cụ tài chính là một phần trong đó.
Mối nguy hiểm xuất hiện khi những người không được đào tạo về các công cụ này bắt đầu chơi với chúng như thể họ đang chơi trong một trò chơi điện tử. Để giải thích rõ hơn điểm này, hãy để tôi sử dụng một phép loại suy. Giả sử chúng tôi ủng hộ việc sử dụng và tiếp cận súng cầm tay, nhưng chúng tôi chỉ quảng cáo mức độ vui nhộn và sặc sỡ của chúng mà không đề cập đến mức độ nguy hiểm của chúng cũng như cách xử lý chúng đúng cách. Đó chính xác là những gì đang xảy ra với quyền chọn và hợp đồng tương lai trong ngành tài sản tiền mã hóa.
Để làm rõ, nếu ai đó muốn đánh cược số tiền tiết kiệm cả đời của họ vào máy đánh bạc hoặc bằng hợp đồng tương lai tiền mã hóa, họ sẽ có thể làm như vậy. Tôi không tin rằng việc hạn chế quyền truy cập là câu trả lời để giải quyết các vấn đề xã hội hoặc hành vi. Cá nhân tôi tin rằng việc truy cập vào các công cụ nguy hiểm (súng cầm tay, máy đánh bạc hoặc các công cụ phái sinh tiền mã hóa) phải luôn đi kèm với giáo dục chất lượng phù hợp.
Một trò chơi khác của các công cụ tài chính phái sinh là hợp đồng chênh lệch hoặc CFD, đây là một cách mang lại trải nghiệm tương tự như giao dịch giao ngay nhưng với hợp đồng tương lai. Chúng là hợp đồng tương lai vĩnh viễn vì bạn vẫn có rủi ro thanh lý nhưng người dùng đang đặt cược vào việc di chuyển lên hoặc xuống trong một khoảng thời gian rất ngắn. Như chúng ta đều biết thị trường tiền mã hóa vốn đã rất biến động, điều này biến CFD thành giấc mơ (hoặc cơn ác mộng) của những người nghiện đánh cược.
Lời cuối
Mục đích của bài viết này là làm sáng tỏ một vấn đề đang gia tăng trong hệ sinh thái tiền mã hóa. Các chiến thuật phá hoại được thiết kế để trích xuất nhiều giá trị nhất từ người dùng đã len lỏi vào ngành công nghiệp này. Một số người tranh luận rằng shitcoin và các trò chơi đánh cược bằng tiền mã hóa là một cách hay để thu hút những người mới vào không gian này, và điều đó cũng có phần đúng, nhưng chúng ta nên tự hỏi liệu mục đích có biện minh cho phương tiện hay không. Theo tôi thì điều đó không bao giờ xảy ra và đó là một con dốc trơn trượt nguy hiểm có thể được dùng để biện minh cho những hành động tồi tệ nhất.
Việc đưa người dùng mới vào không gian tiền mã hóa nên dựa trên sự đổi mới công nghệ, đề xuất giá trị của tiền mã hóa và vấn đề mà chúng tôi đang cố gắng giải quyết không phải ở đồ họa đẹp mắt và linh vật dễ thương cướp đi số tiền khó kiếm được của mọi người.